POWIAT KAMIENNOGÓRSKI/KRAJ. Nie każdy wie, że po śmierci bliskiej osoby można otrzymać pieniądze zgromadzone na jej subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Co ważne, nawet jeśli od śmierci minęło 10 czy 15 lat, nie musi być za późno na ich odzyskanie. Nie wszystkim jednak taka wypłata przysługuje. ZUS wyjaśnia, kto może otrzymać pieniądze, jakie warunki trzeba spełnić i gdzie złożyć wniosek.
Wiele osób jest przekonanych, że wszystkie składki odprowadzane przez lata do ZUS przepadają po śmierci ubezpieczonego. Nie jest to prawda. Część środków zapisanych na specjalnym subkoncie może zostać podzielona pomiędzy osoby uprawnione. Nie dzieje się to jednak automatycznie w każdym przypadku.
– Dziedziczenie pieniędzy z subkonta naszej bliskiej, zmarłej osoby od lat budzi wiele pytań, dlatego przygotowaliśmy zestaw tych, które najczęściej zadają nam klienci – mówi Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku.
Jak podkreśla, warto sprawdzić swoją sytuację, ponieważ nie zawsze występowanie o wypłatę ma sens. Z drugiej strony szkoda, aby pieniądze, do których ktoś ma prawo, pozostały niewypłacone.
Czym właściwie jest subkonto w ZUS?
Każda osoba pracująca i opłacająca składki emerytalne ma w ZUS swoje indywidualne konto. Część ubezpieczonych posiada również subkonto, na którym zapisywana jest część składek emerytalnych.
Różnica jest bardzo istotna. Środki zapisane na podstawowym koncie emerytalnym nie podlegają dziedziczeniu, natomiast te zgromadzone na subkoncie, w określonych przypadkach, mogą trafić do osób uprawnionych.
Nie każdy jednak posiada takie subkonto. Osoby urodzone po 1968 roku mają je niezależnie od tego, czy należą do Otwartego Funduszu Emerytalnego. W przypadku urodzonych w latach 1949–1968 subkonto zakładano osobom, które przystąpiły do OFE. Osoby urodzone przed 1949 rokiem nie miały takiej możliwości.
Kiedy można otrzymać pieniądze po zmarłym?
Najprostsza sytuacja dotyczy osób, które zmarły przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W takim przypadku środki zgromadzone na subkoncie podlegają podziałowi pomiędzy osoby uprawnione.
Sytuacja komplikuje się, gdy zmarły był już emerytem.
Jeżeli ukończył 65 lat i miał przyznaną emeryturę docelową, pieniądze z subkonta zostały uwzględnione przy obliczaniu jego świadczenia. Nie podlegają wówczas zwykłemu podziałowi po śmierci.
Istnieje jednak wyjątek. Jeżeli emeryt zmarł przed upływem trzech lat od miesiąca, od którego po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę docelową, osoby uprawnione mogą otrzymać tak zwaną wypłatę gwarantowaną.
Nie można natomiast odziedziczyć środków, które zostały wcześniej przekazane do budżetu państwa w związku z przyznaniem określonych rodzajów wcześniejszej emerytury.
Kto dostanie pieniądze? Niekoniecznie najbliższa rodzina
Pieniądze z subkonta nie muszą trafić wyłącznie do żony, męża czy dzieci.
Każdy ubezpieczony może za życia wskazać osobę lub kilka osób, które będą uprawnione do otrzymania środków po jego śmierci. Może to być członek rodziny, ale również przyjaciel czy osoba zupełnie niespokrewniona.
Jeżeli zmarły nikogo nie wskazał, środki wchodzą w skład spadku i podlegają zasadom dziedziczenia.
Ważna jest również sytuacja małżeńska zmarłego.
Jeżeli małżonkowie mieli wspólność majątkową, połowa środków zgromadzonych w okresie jej trwania przypada żyjącemu małżonkowi. Nie oznacza to jednak wypłaty gotówki. Pieniądze są przekazywane na jego subkonto w ZUS i odpowiednio na rachunek w OFE.
Pozostała część środków trafia do osób wskazanych przez zmarłego lub do spadkobierców.
Jeżeli małżonkowie mieli rozdzielność majątkową, nie obowiązuje automatyczny podział środków po połowie. Żyjący małżonek nadal może jednak otrzymać pieniądze, jeśli został wskazany jako osoba uprawniona albo przysługuje mu udział w spadku.
Co ciekawe, nawet osoba, która odrzuciła spadek, może otrzymać środki z subkonta, jeśli zmarły wskazał ją wcześniej jako uprawnioną. W takim przypadku wypłata nie wynika bowiem z dziedziczenia.
Od śmierci bliskiej osoby minęło 10 lat. Czy nadal można złożyć wniosek?
Tak. I to jedna z najważniejszych informacji przekazywanych przez ZUS.
Nie ma określonego terminu, po którego upływie przepada możliwość ubiegania się o podział środków z subkonta zmarłego.
Oznacza to, że nawet po kilkunastu latach można wystąpić z odpowiednim wnioskiem. Trzeba jednak pamiętać, że sama możliwość jego złożenia nie oznacza automatycznego prawa do wypłaty.
Decydujące znaczenie mają między innymi wiek zmarłego, posiadanie subkonta oraz to, czy i jak długo pobierał emeryturę.
Nie należy również mylić tej zasady z wypłatą gwarantowaną po emerycie. W jej przypadku kluczowe znaczenie ma śmierć przed upływem wspomnianych trzech lat od rozpoczęcia wypłaty emerytury docelowej.
Gdzie zgłosić się po pieniądze?
To zależy od tego, czy zmarły należał do OFE.
Jeżeli był członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego, formalności należy rozpocząć właśnie w tym funduszu. Po podziale środków OFE przekazuje do ZUS informacje o osobach uprawnionych. ZUS ma następnie trzy miesiące od otrzymania tych danych na realizację wypłaty z subkonta. Nie trzeba składać drugiego wniosku.
Jeżeli zmarły miał wyłącznie subkonto w ZUS, sprawę załatwia się bezpośrednio w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych.
Potrzebny jest formularz USS, czyli wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta osoby ubezpieczonej.
Dotyczy to również sytuacji, gdy wszystkie pieniądze z OFE zostały wcześniej przeniesione do ZUS w ramach tak zwanego suwaka bezpieczeństwa, a członkostwo w funduszu ustało.
Co zrobić, jeśli nie wiadomo, do którego OFE należał zmarły?
Taką informację można uzyskać w ZUS, ale trzeba wykazać interes prawny.
W tym celu należy przedstawić prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia.
Nie jest wymagany specjalny formularz. Wystarczy własnoręcznie napisany wniosek lub zgłoszenie ustne do protokołu w placówce ZUS.
Ile pieniędzy można otrzymać?
Nie istnieje jedna kwota, która przysługuje wszystkim.
Wysokość wypłaty zależy od wartości środków zapisanych na subkoncie zmarłego oraz udziału przysługującego konkretnej osobie.
W jednym przypadku będzie to niewielka suma, w innym znacznie większa. Dlatego nie można z góry określić, ile pieniędzy otrzyma osoba uprawniona.
Można już teraz zdecydować, kto otrzyma pieniądze po śmierci
ZUS przypomina również, że warto za życia uporządkować sprawy dotyczące swojego subkonta.
Osoby, które posiadają wyłącznie subkonto w ZUS, mogą wskazać osoby uprawnione na formularzu UWU. Można wybrać jednego lub kilku beneficjentów i określić procentowy udział każdego z nich.
Jeżeli udziały nie zostaną wskazane, ZUS przyjmie, że są równe.
Taką decyzję można później zmienić.
Osoby należące do OFE powinny natomiast wskazać uprawnionych bezpośrednio w swoim funduszu.
Nie trzeba płacić pośrednikom
ZUS podkreśla, że odzyskanie należnych środków nie wymaga korzystania z usług żadnej prywatnej firmy.
Wniosek można złożyć samodzielnie, a pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pomagają w dopełnieniu formalności.
Osoby, które straciły bliskich, szczególnie tych zmarłych przed osiągnięciem wieku emerytalnego, powinny więc sprawdzić, czy istnieją środki podlegające podziałowi.
Nawet jeśli od śmierci członka rodziny minęło wiele lat, warto zweryfikować sytuację w ZUS. Może się bowiem okazać, że osobom uprawnionym przysługują pieniądze, o których istnieniu dotychczas nie wiedziały.
mw
fot: generator SI
